KALENDAR
1190-1216: Deshmohet Shteti i Arbërit,
pjesë e rëndësishme e tij ishte dhe Mirdita.
Në Ndërfanë është zbuluar Stema
e shtetit të Arbërit dhe një mbishkrim
i rëndësishëm në arkitraun e kishës.
1281: Gjin Tanushi mori titullin ”DUKË”
(titull i lartë perëndimor). Titulli ”Dukë”
dhe emri Gjin krijuan mbiemrin e njërës ndër
familjet dhe principatat më të përmendura
të asaj kohe: Dukagjinët, të cilët
ishin zotër dhe të Mirditës.
1313- 1336: Një tjetër familje e madhe feudale
vendase, ajo e Blinishtëve, sundon midis lumenjve
Fanë e Gjadër, pjesë kjo që përfshin
brezin kodrinor të Mirditës.
1416-1417: Shfaqet për herë të parë
emri Mirditë në Kadastrën Venedikase
të Shkodrës. Në katundin Manzabardh të
Nënshkodrës banonin në 1416-1417, Gjon
e Pjetër Mirdita. Ata nuk ishin vendas, por të
ardhur nga viset midis lumenjve Fanë e Mat.
1570: Në këtë vit përmendet ”Lidhja
e madhe e Mirditës”. Për t’i bërë
ballë pushtuesit turk u krijua një unitet
midis maleve të ndryshme Mirditë, Pukë,
Lumë etj. Kjo Lidhje ekzistoi për shumë
kohë.
1595: Kuvendi i Ndërfanës: I filloi punimet
me 7 qershor 1595 në Manastirin e Shën Mërisë
së Ndërfanës. Këtu u projektua kryengritja
e madhe e përgjithshme kundër turqve.
1602: Kuvendi i Dukagjinit: U mbajt me 15 shkurt 1602
pranë Manastirit të Shën Llezhdrit të
Dukagjinit, në Malin e Shenjtit në Orosh.
Morën pjesë 2656 delegatë nga të
gjitha krahinat e Shqipërisë. Qëllimi
ishte ”ne duam të jemi të lirë…
si sot ashtu edhe ma vonë”.
1806: Lindi Pjetër Zarishi në Blinisht të
Zadrimës. Për 15 vjet qe Abat i Mirditës.
Shkroi poezi dhe qe ndër nismëtarët e
letërsisë së Rilindjes Kombëtare.
Vdiq në vitin 1866. .
1846: Lindi Prend Doçi në Bulgër, Paraspor
të Rubikut, me 2 shkurt të vitit 1846. Qe
figurë e shquar e Rilindjes, për 29 vjet Abati
i Mirditës. Vdiq në vitin 1917, me 21 shkurt.
1849: Bibë Dodë Pasha. Në këtë
vit për meritë të tij dhe të mirditasve
në luftimet e ndryshme iu dha titulli ”Pashë”,
i pari i tillë i krishterë.
1855: Lindi Kolë Toma i Velës. Njëri
ndër udhëheqësit më të dëgjuar
të Mirditës në luftën kundër
Turqisë. Vdiq në vitin 1923.
1855: Bibë Doda shpallet Princ. Papa e dekoroi
Bibë Dodën me Urdhërin e Shën Gregorit
duke i dhënë titullin ”Princeps Mirditarum”.
1858: Lindi Preng Mark Prenga. Drejtuesi më në
zë i bajrakut të Oroshit. Një ndër
drejtuesit e kryengritjeve që çuan në
shpalljen e Pavarësisë dhe plak i mençur
i Kanunit. Vdiq në vitin 1955.
1860: Lindi Prengë Bibë Doda: Qe njëri
ndër udhëheqësit më të njohur
shqiptar në fillim të shekullit të 20.
Zëvëndës kryeministër dhe ministër
në qeveritë e para të shtetit shqiptar.
Vdiq i vrarë në befasi me 22 mars të
vitit 1919.
1862: Kuvendi i Shpalit: I organizuar nga Abati Gaspër
Krasniqi, i cili udhëhoqi disa kryengritje kundër
pushtuesit turk. Ky kuvend çoi në kryengritjen
e po atij viti.
20 mars 1873. Lindi Dom Prend Suli. Prift dijetar, etnolog,
dhe folklorist i njohur, autor i shumë shkrimeve
në rtevistat kulturore fetare të kohës.
Vdiq në vitin 1943.
1876: Kryengritja kundër turqve. Me 27 dhjetor
1876 në kuvendin e krerëve të 12 bajrakëve
u vendos fillimi i kryengritjes së përgjithshme
kundra Turqisë. Kjo kryengritje pati në krye
Abatin e Mirditës Prend Doçi dhe Princin
Preng Bibë Doda. Ishte një ndër kryengritjet
që tronditi themelet e perandorisë osmane.
20 gusht 1878: Lindi Nikoll Kimza, prift dhe historian
i njohur i Mirditës në gjysmën e parë
të shekullit XX. Vdiq në emigracion politik.
1882: Lindi Nikollë Kaçorri. Sekretar i
Argjipeshkvisë së Durrësit. Figurë
kryesore në lëvizjen kombëtare për
pavarësi. Nënkryetar i qeverisë së
Vlorës. Vdiq në vitin 1917.
1884. Lindi Ambroz Marlaskaj. U lind në Kuzhnen
të Mirditës. Prift dhe dijetar françeskan.
Ka qenë deputet i Mirditës në Kuvendin
Shqiptar në vitet 1923-1924. Ka qenë rektor
i Universitetit Antonian në Romë. Vdiq në
17 qershor 1939.
1888: Abacia e Oroshit. Me 25.10.1888 Papa Leoni i XIII
nxjerr dekretin për rimëkëmbjen e Abacisë
së Oroshit dhe emërimin Abat të Prend
Doçit. Që nga kjo ditë fillon një
histori e re për këtë abaci.
1896: Albanologu i njohur Gustav Majer mbledh të
parën këngë të Eposit të Kreshnikëve
në Mirditë, që ishte dhe e para këngë
e këtij cikli e mbledhur në Shqipëri.
1899: Shkolla shqipe e Oroshit. Për herë të
parë në Mirditë prej Abat Prend Doçit,
hapet shkolla shqipe.
1899: Shoqëria ”Bashkimi”. Në
janar të këtij viti Prend Doçi i ndihmuar
nga Gjergj Fishta, Dodë Koleci, etj. themeloi shoqërinë
gjuhësore letrare kombëtare ”Bashkimi”.
6 prill 1911: Në Kalivare mblidhet Kuvendi i 12
bajrakëve të Mirditës ku morën pjesë
rreth 600 burra, dhe nga Malsia e Madhe dhe Luma. Në
këtë kuvend u zgjodh Komiteti i Kryengritësve
kundër turqve, me kryetar Bajraktarin e Oroshit,
Preng Marka Prenga.
27 prill 1911: Preng Marka Prenga, me mbështetjen
dhe kërkesën e Imzot Prend Doçit, ngriti
flamurin e kryengratjes në Fanë tek Kisha
e Shmarkut.
26 korrik 1911: Ushtritë luftarake të Mirditës
çlirojnë Lezhën dhe sëbashku me
vullnetarë nga Lura, Mati, Dibra, Luma, marrshojnë
drejt Durrësit.
1912: Në memorandumet drejtuar kancelarive perendimore
nënshkruajnë: Preng Marka Prenga, Zef Ndoci,
Ndue Përdeda, Frrok Dedë Kola, Ndrec Nikolli,
Preng Tuc Doda, Preng Gegë Prendi, Kolë Toma,
Dodë Bardhoku, që ishin krerë e bajraktarë.
2 dhjetor 1912: Nga patriotët e zonës së
Rubikut, ngrihet flamuri i pavarësisë tek
kisha e Rubikut.
25 dhjetor 1912: Patriotët e zonës së
Kthellës ngrenë flamurin e shpalljes së
pavarësisë në Malaj.
17 shkurt 1915: Vdes në Ndërfanë, ku
shërbeu për 21 vjet, prifti dijetar, gjuhëtari
Dodë Koleci, me origjinë nga Selita e Mirditës.
1915: Në Grykën e Bargjanës kryengritësit
e Mirditës thyen forcat e ushtrisë serbe,
duke i bërë të kalojnë nën
armët e kryqëzuara (shënjë e mundjes)
e mirditasve.
1918. Lindi Gjin Marka Toma në Baz të Mirditës
me 2 qershor 1918. Qe gjeneral, Komandant i Brigadës
së VII dhe Divizionit të VI në Luftën
Antifashiste Nacionalçlirimtare. Vdiq në
burg në vitin 1986.
1919: Lindi Ndrec Ndue Gjoka në Bisakë të
Fanit me 1919. Hapi, fill pas luftës, rreth 50
shkolla në Mirditë. ”Mësues i Popullit”.
Vritet në pritë më 17 shkurt 1946 në
Qafë Vorrez nga kundërshtarët e rregjimit.
1920: Lindi Bardhok Biba në Orosh të Mirditës
me 28 janar 1920. Qe komisar në Luftë, organizator
i Kuvendit të Blinishtit në 6 nëntor
1944. Deputet i Mirditës në Kuvendin Popullor
pas luftës. Vritet në vitin 1949 në pritë
nga një grupim antikomunist. Mban titullin ”Hero
i Popullit”.
12 prill 1920: Lindi Preng Lëkunda, në Lëkundë
të Mirditës, një ndër aktorët
e njohur të filmit e teatrit shqiptar, ”Artist
i Merituar”.
1922: Zef Gjinali Ipeshkëv. Me 16 janar 1922, Zef
Gjinali shugurohet nga Papa Ipeshkëv, Abat i Mirditës
(1875-1960).
1925. Hapet konvikti ”Mirdita” i Oroshit,
i cili funksionoi deri në vitin 1939.
L935 (21 maj): Lindi në Orosh të Mirditës
etnologu i shquar, Prof. Dr. Mark Tirta, autor i një
vargu studimesh, monografish, librash kushtuar mitologjisë,
migrimeve shqiptare, veshjeve etj.
1938. Nis shfrytëzimi i minierës së bakrit
në Rubik. Prej këtej fillon shfrytëzimi
i mineraleve në Mirditë dhe në gjithë
Shqipërinë.
1938: Në Rubik u bë greva e parë e punëtorëve
të Mirditës, për përmirësimin
e kushteve të punës dhe rritjen e pagës.
23 shkurt 1943: Në Gomsiqe të Mirditës
u krijua formacioni i parë partizan, çeta
Pukë-Mirditë.
21 gusht 1944: Ranë heroikisht në luftën
Nacionalçlirimtare Heronjt e Vigut: Ndoc Mazi,
Naim Gjylbegu, Ahmet Haxhia, Ndoc Deda dhe Hydajet Lezha.
1944. Me 26 tetor 1944, pas luftës së Shpalit,
Mirdita çlirohet dhe kjo ditë kremtohet
si dita e çlirimit të Mirditës.
1947: Për herë të parë në Mirditë
hapet shkolla 7 vjeçare, në Rrëshen.
1949: Me dekret të PKP të RPSH me 11.03.1949,
Rrësheni bëhet qendër administrative
e rrethit të Mirditës dhe fillon ndërtimi
i qytetit të ri.
1949: Në Qafën e Valmirit ekzekutohen 14 burra
mirditas, pas vrasjes së deputetit të Mirditës
Bardhok Biba, të akuzuar nga shteti si bashkëpunëtorë
në vrasjen e tij.
1952: Hapet konvikti në Rrëshen, i cili vijon
edhe sot.
1960. Hapet për herë të parë shkolla
e mesme e përgjithshme në Rrëshen.
1969. Hapet shkolla e mesme industriale e Rubikut, shkollë
rajonale ku mësonin nxënës kryesisht
nga rrethet e Veriut.
1961. Fillon punë spitali i Rrëshenit me 2
mjek e 40 shtretër.
1970: U përurua Pallati i Kulturës Rrëshen.
1971: Përfundon elektrifikimi i plotë i Mirditës
me Kaçinarin, ku kryhet një cerëmoni
dhe vendoset një pllakë përkujtimore.
1972: U ndërtua kinema ”26 tetori”
Rrëshen.
1974: U vu në funksion godina e re e Muzeut historik
të rrethit Mirditë, krijuar në
1968.
1978: Ansambli folklorik ”Mirdita” fiton
flamurin e festivalit folklorik kombëtar të
Gjirokastrës.
1985: U përurua Pallati i sportit ”Ariana
Arapi” me kapacitet 1000 vende.
1987: Fillon botimi i gazetës lokale ”Mirdita”.
Më l997 botohet gazeta shkollore ”Mirdita
Univers”, dhe nga viti 2000 gazeta e pavarur ”Mirdita”
në Rrëshen.
1988. Përfundon dhe vihet në shfrytëzim
Hekurudha Milot-Rrëshen, segment i asaj Milot-Klos
(Burrel).
1994: Krijohet Shtëpia Botuese ”Mirdita”
në Rrëshen.
1996: Krijohet Dioqeza e re e Rrëshenit me shtrirje
dhe në rrethet Mat, Bulqizë e Dibër.
2001: Fillon veprimtarinë stacioni lokal Mirdita
TV.
2002: Perurohet Galeria e Arteve Figurative Rrëshen.
2002 (9 nëntor): Perurohet Katedralja e Rrëshenit.
|
