Formimi i Lidhjes së
Mirditës
Në fillimin e historisë së tij emri
Mirdita e mbante një fshat e një bashkësi
e vogël prej disa fshatrash. Vendi ku u krijua
ky emërvend ishte i ngushtë, me toka bujqësore
të pakëta dhe në pamundësi për
zgjerimin e tyre. Zonat përreth, kodrinore e malore
si dhe vetë fshati ishin të pabanuara ose
pak të banuara. Rrethanat historike të krijuara
pas vdekjes së Gjergj Kastriotit u ndjenë
me tërë peshën e tyre dhe në malet
tona. Turqit nuk lanë formë e mjet pa përdorur
që të realizonin kërkesat e tyre nënshtruese,
kryengritjet e banorëve të maleve tona u shuan
me zjarr e hekur nga pushtuesit gjakatar. Në lëvizjet
anti osmane të fundshekullit 15 dhe ato të
shek 16 bashkësia fshatare e Mirditës, tash
mjaft e zgjeruar, korri suksese e bëri emër.
Ajo sa herë u ngritën zonat fqinje i mbështeti
me lëvizjet e saj kundër pushtuesit duke i
dhënë forcë shtytëse lëvizjeve
popullore, kjo i miqësoi banorët e krahinave
përqark saj me njëri tjetrin dhe vetë
banorët e Mirditës. Lidhja midis fshatrave
të ndryshme të kësaj treve, në ato
rrethana kur kërkohej nënshtrimi ndaj pushtuesve
të huaj, qe domosdoshmëri për vetë
egzistencën e këtyre popujllsive, gjë
që çoi në kuvendin e burrave të
këtyre territoreve, krenë e vegjëli dhe
në formimin e “Lidhjes së Mirditës”
në vitin 1570. Aty e mbrapa, kryengritjet e banorëve
të maleve tona ,qenë më të organizuara
e dolën gjithnjë fituese. “Lidhjen e
Mirditës” u detyruan ta marrin në konsideratë
si miqtë ashtu dhe armiqtë. Vonë në
shek. 18 kur pushtuesit osmanë depërtuan edhe
në zonat malore me sistemin e bajrakëve, në
arealin e Mirditës u krijuan tre bajrakë:
i Spaçit, i Oroshit, i Kushnenit që njihen
dhe si bajrakët e fisit a të vëllazërisë.
Përqark kësaj krahine tre bajrakëshe
u krijuan dhe 9 bajrakët të tjerë , ai
i Fandit dhe i Dibrrit që hynë më shpejt
në lidhje duke formuar kështu Mirditën
5 bajrakshe. Këta jo vetëm pranuan emrin Mirditë
por sajuan edhe flamurin e krahinës, një dorë
me pesë gishta të hapur, qëndisur me
ngjyrë të kuqe në një beze të
bardhë, prapa së cilës disku i diellit
shpërndan rreze drite, ç’ka do të
shprehte një bashkim luftarak të përbërë
nga pesë njësi territoriale. Më vonë
nga mesi i shek 19 në këtë bashkim u
lidhën edhe tre bajrakët e Ohrit ose të
Kthellës dhe katër bajrakët e “Malësisë
së Lezhës” apo të Zhupës dhe
krahina që mbante emrin Mirditë përfshinte
territoret e 12 bajrakëve. Për zgjerimin në
kaq territore dhe në tërë këta popuj
të emrit Mirditë ndikuan dhe dy faktorë
të tjerë. Së pari, shtrirja e influencës
së Abacisë së Oroshit mbi këto popullsi
krejt katolike, veçanërisht nga vitet 40
të shekullit 19 e mbrapa. Së dyti, shtrirja
e influencës së derës së Gjonmarkëve,
gjithashtu pas viteve 40 të atij shekulli, kur
turqit u dhanë pinjojve të asaj dere tituj
e grada të larta. Kështu u krijua uniteti
krahinor gjeo-politik i Mirditës, me zë të
madh në histori, i cili erdhi deri në ditët
tona si një bashkim kompakt. Ky unitet zëvendësoi
atë të Dukagjinëve që u shpërbë
në fillim të shekullit 17.
Mirdita në periudhën e kuvendeve mbarëshqiptare
Nevoja e një lufte mbarëshqiptare për
shporrjen e turqve otomanë nga tokat tona nxirrte
në plan të parë dhe bashkimin e shqiptarëve
për të bashkërenduar përpjekjet
në tentativën për realizimin e qëllimit
final. Krerët shqiptarë organizuan një
kuvend të madh më 7 qershor 1594 në Ndërfandë
në të cilin morën pjesë kujdestarët
e përgjithshëm të Shqipërisë
së Epërme dhe të asaj të poshtme.
Në kuvendin e Ndërfandës u hartua projekti
i çlirimit të cilin ia drejtuan Papës
dhe mbretit të Spanjës përmes delegacionit
të përbërë nga Mark e Gjon Gjini
vëllezër e krerë të Mirditës,
Tomë Plezha nga fshatrat e Malësisë së
Lezhës, kalorës në Venedik dhe Nikoll
Mekaishit, ipeshkëv i Shqipërisë së
Mesme. Në korrik të atij viti, Tomë Plezha
u nis për në Venedik me projektin e Ndërfandës,
për t’ia dorëzuar përfaqsuesit
të Papës, fshehur venedikasve të cilët
e shihnin me sy të keq lëvizjen e shqiptarëve,
veçanërisht lidhjen e tyre me princërit
Europianë. Në shtator të atij viti u
nisën për në Romë edhe Mark e Gjon
Gjini të shoqëruar nga Nikoll Mekaishi. Mark
Gjini nguli këmbë në kërkesat e
tij dhe nëpërmjet letrës që i dorëzoi
Papës në fillim të vitit 1596, kërkonte
armë, e ndihma të tjera veçanërisht
lejen e tij që në luftë kundër turqve
të merrnin pjesë edhe priftërinjtë
e fretrit e atyre anëve pa ra në faj, pasi
siç thonte ai “…pjesmarrja papërjashtim
në luftë, është siguria për
fitoren e plotë mbi turqit”. Por këmbëngulja
e Mark Gjinit për të siguruar përkrahje
e ndihma nga Papa dhe Princërit katolikë të
Europës për zbatimin e projektit të Ndërfandës,
ra në vesh të shurdhër.
Në vitet 1601-1602 u mbajt një tjetër
Kuvend i madh pranë manastirit të Shën
Aleksandrit në Dukagjin. Në këtë
kuvend morën pjesë 2656 delegatë nga
të gjitha krahinat shqiptare. Kronisti L. Ugolini
përmend në kronikat e tij datën e saktë,
15 shkurt 1601, numërin e pjesmarrësve dhe
krahinat që përfaqsohen në këtë
kuvend. Kronisti L. Ugolini nuk e përmend Mirditën
si pjesmarrëse pasi delegatët e saj u grupuan
si përfaqsues të një uniteti të
gjerë siç ishte ai i Dukagjinit. Turqit
të informuar për planet dhe përpjekjet
e shqiptarëve për t’u ngritur në
luftë për çlirim, mobilizuan ushtri
të mëdha dhe i hodhën kundër unitetit
të Dukagjinit, në fakt kundër lidhjes
së Mirditës, Pukës e Zadrimës të
cilat për hir të traditës vazhdonin të
quheshin Dukagjin. Ekspeditat osmane, të kombinuara
nga Prizreni dhe Shkodra i mbytën me gjak malësitë
tona në vitet 1609-1610. Fshatra të tërë
në dy anët e rrugës Shkodër-Prizren
u rrënuan deri në themele, banorët e
të cilave ishin tërhequr në zona më
të thella malore. U prish kështu në fakt
uniteti i Dukagjinëve që kishte nisur që
në mesin e shekullit 16 e, që pas kryengritjeve
të viteve 60-70 të atij shekulli nuk egzistonte
më.
Nga malet tona ku ishte strehuar që më 1595,
Nikoll Mekaishi i shkruan kardinalit të Romës:
“Këtu në Shqipëri çdo vit
bëhen inkursione të turqve kundër dukagjinasve,
ashtu dhe të dukagjinasve kundër turqve, katër
sangjakbejlerë grumbulluan një ushtri prej
15000 vetsh, kalorës e këmbësorë
dhe i lëshuan mbi këto male ku bënë
plaçkitje, djegie, dhe morën shumë
robër”. Reaksioni turk i atyre viteve çoi
në organizimin e një kryengritjeje të
fuqishme të të parëve tanë, të
cilët sulmuan ushtritë turke në Dibër,
zunë gjithë flamujt e asaj ushtrie e cila
la shumë të vrarë e të plagosur
në fushën e betejës dhe mjaft plaçkë
në duart e kryengritësve. Një pjesë
e ushtrisë turke që kishte hyrë në
Mat, e informuar për disfatën e pësuar
në Dibër, u tërhoq pa hyrë në
luftë. Nga malësitë tona ku kishin rrokur
armët i madh e i vogël, burrat e mbledhur
në Kashnjet lëshuan edhe një thirrje
të re, për princërit e Europës,
me të cilën kërkonin përveç
armëve edhe “ 12 mijë ushtarë të
armatosur me pushkë të gjata” për
të zaptuar kështjellat e për të
shporrur që andej hordhitë e mëdha turke.
Këtë radhë, krerët e maleve dërguan
për në Venedik Nikoll Bardhin e Zadrimës,
por republika e Shën Markut porositi atë dhe
delegacionin që kryesonte “Të rrinë
në qetësi e në paqe se nuk ishte koha
e përshtatshme”. Kështu edhe njëherë,
si gjithnjë Venediku i la në fatin e tyre.
Megjithë masat që ndërmorën qeveritarët
lokalë të sangjaqeve Shkodër, Dukagjin,
Ohër për nxjerrjen e taksave, Mirdita nuk
i lejoi taksidarët turq të hynin në krahinën
e tyre.
Njohja e imuniteteve
Në vitet 1681-82 shtetet europiane
si Austria, Polonia dhe Venediku krijuan aleancën
anti osmane. Në këtë situatë Turqia
u bëri thirrje malësive të Shqipërisë
Veriore të marrin pjesë në këtë
luftë përkrah saj. Thirrja e sulltanit i vuri
në lëvizje krerët e “Lidhjes së
Mirditës”. Ata të mbledhur në kuvendin
e Shënpalit në shkurt të vitit 1683,
pasi nuk gjetën mbështetje tek princët
e Europës së Krishterë e as nga Papa,
për të organizuar luftën për çlirim,
në kushtet e rrethimit, pa ndihmën e askujt,
vendosën të lidheshin konvencionalisht me
Turqinë. Në atë kuvend u vendos: “Ti
shkonin në ndihmë Sulltanit me armët
dhe rrobat e tyre me kusht që ata, turqit, të
mos i cënonin në venome, besim e armë,
të mos i shtrëngonin me pague taksa e me dhanë
nizamë”. Mbi këto kushte të konfirmuara
nga sulltani, mjaft mirditas u rreshtuan përkrah
ushtrive turke në frontin Austro-Turk. Megjithatë
mirditasit edhe për një shekull pas marrëveshjes
së vitit 1684, nuk iu përgjigjën thirrjeve
të sulltanëve të Turqisë për
të marrë pjesë në luftrat që
organizuan ata brenda Ballkanit apo jashtë tij.
|
